Sanskrit Shlokas & Quotes on Karma, Duty & Hard Work with Hindi & English Meaning

कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन। मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि॥

karmaṇy-evādhikāras te mā phaleṣu kadācana | mā karma-phala-hetur bhūr mā te saṅgo 'stvakarmaṇi ||

अहिंसा परमो धर्मस्तथाहिंसा परं दमः। अहिंसा परमं दानमहिंसा परमं तपः॥

ahiṁsā paramo dharmas tathāhiṁsā paraṁ damaḥ | ahiṁsā paramaṁ dānam ahiṁsā paramaṁ tapaḥ ||

यस्य कृत्यं न जानन्ति मन्त्रं वा मन्त्रितं परे। कृतमेवास्य जानन्ति स वै पण्डित उच्यते॥

yasya kṛtyaṁ na jānanti mantraṁ vā mantritaṁ pare | kṛtam evāsya jānanti sa vai paṇḍita ucyate ||

योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय। सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते॥

yoga-sthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṁ tyaktvā dhanañjaya | siddhy-asiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṁ yoga ucyate ||

यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः। तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम॥

yatra yogeśvaraḥ kṛṣṇo yatra pārtho dhanurdharaḥ | tatra śrīr vijayo bhūtir dhruvā nītir matir mama ||

द्वौ इमौ ग्रसते भूमिः सर्पो बिलशयानिव। राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम्॥

dvāv imau grasate bhūmiḥ sarpo bila-śayān iva | rājānaṁ cāviroddhāraṁ brāhmaṇaṁ cāpravāsinam ||

परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम्। धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे॥

paritrāṇāya sādhūnāṁ vināśāya ca duṣkṛtām | dharma-saṁsthāpanārthāya sambhavāmi yuge yuge ||

श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात्। स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः॥

śreyān sva-dharmo viguṇaḥ para-dharmāt sv-anuṣṭhitāt | sva-dharme nidhanaṁ śreyaḥ para-dharmo bhayāvahaḥ ||

प्रनवउँ पवनकुमार खल बन पावक ग्यानघन। जासु हृदय आगार बसहिं राम सर चाप धर॥

praṇava-uṁ pavana-kumāra khala bana pāvaka gyāna-ghana | jāsu hṛdaya āgāra basahiṁ rāma sara cāpa dhara ||

योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय। सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते॥

yoga-sthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṁ tyaktvā dhanañjaya | siddhy-asiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṁ yoga ucyate ||

धर्मो हि परमो लोके धर्मे सत्यं प्रतिष्ठितम्। धर्मसंश्रितमेतच्च पितुर्वचनमुत्तमम्॥

dharmo hi paramo loke dharme satyaṁ pratiṣṭhitam | dharma-saṁśritam etac-ca pitur vacanam uttamam ||

रघुकुल रीति सदा चलि आई। प्राण जाहुं बरु बचनु न जाई॥

raghukula rīti sadā chali āī | prāṇa jāhuṁ baru bachanu na jāī ||

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत। अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम्॥

yadā yadā hi dharmasya glānir bhavati bhārata | abhyutthānam adharmasya tadātmānaṁ sṛjāmy-aham ||

क्रोधाद्भवति सम्मोहः सम्मोहात्स्मृतिविभ्रमः। स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति॥

krodhād bhavati sammohaḥ sammohāt smṛti-vibhramaḥ | smṛti-bhraṁśād buddhi-nāśo buddhi-nāśāt praṇaśyati ||

उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानं नात्मानमवसादयेत्। आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः॥

uddhared ātmanā''tmānaṁ nātmānam avasādayet | ātmaiva hy-ātmano bandhur ātmaiva ripur ātmanaḥ ||

सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज। अहं त्वां सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः॥

sarva-dharmān parityajya mām ekaṁ śaraṇaṁ vraja | ahaṁ tvāṁ sarva-pāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ ||

षड् दोषाः पुरुषेणेह हातव्या भूतिमिच्छता। निद्रा तन्द्रा भयं क्रोध आलस्यं दीर्घसूत्रता॥

ṣaḍ doṣāḥ puruṣeṇeha hātavyā bhūtim icchatā | nidrā tandrā bhayaṁ krodha ālasyaṁ dīrgha-sūtratā ||

मानं हित्वा प्रियो भवति क्रोधं हित्वा न शोचति। कामं हित्वाऽर्थवान् भवति लोभं हित्वा सुखी भवेत्॥

mānaṁ hitvā priyo bhavati krodhaṁ hitvā na śocati | kāmaṁ hitvā'rthavān bhavati lobhaṁ hitvā sukhī bhavet ||

सूतो वा सूतपुत्रो वा यो वा को वा भवाम्यहम्। दैवायत्तं कुले जन्म मदायत्तं तु पौरुषम्॥

sūto vā sūta-putro vā yo vā ko vā bhavāmy aham | daivāyattaṁ kule janma mad-āyattaṁ tu pauruṣam ||

अहन्यहनि भूतानि गच्छन्तीह यमालयम्। शेषाः स्थावरमिच्छन्ति किमाश्चर्यमतः परम्॥

ahany ahani bhūtāni gacchanti yama-mandiram | śeṣāḥ sthāvaram icchanti kim āścaryam ataḥ param ||

श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात्। स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः॥

śreyān sva-dharmo viguṇaḥ para-dharmāt sv-anuṣṭhitāt | sva-dharme nidhanaṁ śreyaḥ para-dharmo bhayāvahaḥ ||

कालो हि सर्वभूतानां विधाता परमो मतः। न कालमतिवर्तन्ते प्राणिनां सुखदुःखे॥

kālo hi sarva-bhūtānāṁ vidhātā paramo mataḥ | na kālam ativartante prāṇināṁ sukha-duḥkhe ||

ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते। सङ्गात्सञ्जायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते॥

dhyāyato viṣayān puṁsaḥ saṅgas teṣūpajāyate | saṅgāt sañjāyate kāmaḥ kāmāt krodho 'bhijāyate ||

न कालो दण्डमुद्यम्य शिरः कृन्तति कस्यचित्। कालस्य बलमेतावद् विपरीतार्थदर्शनम्॥

na kālo daṇḍam udyamya śiraḥ kṛntati kasyacit | kālasya balam etāvad viparītārtha-darśanam ||

ॐ त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम्। उर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्यchainsोर्मुक्षीय मामृतात्॥

oṁ try-ambakaṁ yajāmahe sugandhiṁ puṣṭi-vardhanam | urvārukam iva bandhanān mṛtyor mukṣīya māmṛtāt ||

बुद्धिर्बलं यशो धैर्यं निर्भयत्वमरोगता। अजाड्यं वाक्पटुत्वं च हनुमत्स्मरणाद् भवेत्॥

buddhir balaṁ yaśo dhairyaṁ nirbhayatvam arogatā | ajāḍyaṁ vāk-paṭutvaṁ ca hanumat-smaraṇād bhavet ||

भूत पिसाच निकट नहिं आवै। महाबीर जब नाम सुनावै॥ नासै रोग हरै सब पीरा। जपत निरंतर हनुमत बीरा॥

bhūta pisāca nikaṭa nahiṁ āvai | mahābīra jaba nāma sunāvai || nāsai roga harai saba pīrā | japata nirantara hanumata bīrā ||

जिन्ह के कपट दंभ नहिं माया। तिन्ह के हृदय बसहु रघुराया॥

jinha ke kapaṭa dambha nahiṁ māyā | tinha ke hṛdaya basahu raghurāyā ||

न जातु कामान्न भयान्न लोभाद्धर्मं त्यजेज्जीवितस्यापि हेतोः। नित्यो धर्मः सुखदुःखे त्वनित्ये जीवो नित्यो हेतुरस्य त्वनित्यः॥

na jātu kāmān na bhayān na lobhād dharmaṁ tyajej jīvitasyāpi hetoḥ | nityo dharmaḥ sukha-duḥkhe tv anitye jīvo nityo hetur asya tv anityaḥ ||

यतो धर्मस्ततो जयः।

yato dharmas tato jayaḥ |

उत्साहो बलवान् आर्य नास्त्युत्साहात् परं बलम्। सोत्साहस्य हि लोकेषु न किञ्चिदपि दुर्लभम्॥

utsāho balavān ārya nāsty-utsāhāt paraṁ balam | sotsāhasya hi lokeṣu na kiñcid api durlabham ||

न भीतो मरणादस्मि केवलं दूषितो यशः। यच्च मे कीर्तयेत् कश्चित् तन्मे मरणतोऽधिकम्॥

na bhīto maraṇād asmi kevalaṁ dūṣito yaśaḥ | yac-ca me kīrtayet kaścit tan-me maraṇato 'dhikam ||