Sanskrit Shlokas & Quotes on Mastering Anger, Ego & Desires with Hindi & English Meaning

क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः। स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति॥

krodhād bhavati saṁmohaḥ saṁmohāt smṛti-vibhramaḥ | smṛti-bhraṁśād buddhi-nāśo buddhi-nāśāt praṇaśyati ||

अक्रोधेन जयेत् क्रोधमसाधुं साधुना जयेत्। जयेत् कदर्यं दानेन जयेत् सत्येन चानृतम्॥

akrodhena jayet krodham asādhuṁ sādhunā jayet | jayet kadaryaṁ dānena jayet satyena cānṛtam ||

मानं हित्वा प्रियो भवति क्रोधं हित्वा न शोचति। कामं हित्वाऽर्थवान् भवति लोभं हित्वा सुखी भवेत्॥

mānaṁ hitvā priyo bhavati krodhaṁ hitvā na śocati | kāmaṁ hitvā'rthavān bhavati lobhaṁ hitvā sukhī bhavet ||

क्रोधाद्भवति सम्मोहः सम्मोहात्स्मृतिविभ्रमः। स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति॥

krodhād bhavati sammohaḥ sammohāt smṛti-vibhramaḥ | smṛti-bhraṁśād buddhi-nāśo buddhi-nāśāt praṇaśyati ||

ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते। सङ्गात्सञ्जायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते॥

dhyāyato viṣayān puṁsaḥ saṅgas teṣūpajāyate | saṅgāt sañjāyate kāmaḥ kāmāt krodho 'bhijāyate ||

षड् दोषाः पुरुषेणेह हातव्या भूतिमिच्छता। निद्रा तन्द्रा भयं क्रोध आलस्यं दीर्घसूत्रता॥

ṣaḍ doṣāḥ puruṣeṇeha hātavyā bhūtim icchatā | nidrā tandrā bhayaṁ krodha ālasyaṁ dīrgha-sūtratā ||

न कालो दण्डमुद्यम्य शिरः कृन्तति कस्यचित्। कालस्य बलमेतावद् विपरीतार्थदर्शनम्॥

na kālo daṇḍam udyamya śiraḥ kṛntati kasyacit | kālasya balam etāvad viparītārtha-darśanam ||

असितगिरिसमं स्यात् कज्जलं सिन्धुपात्रे सुरतरुवरशाखा लेखनी पत्रमुर्वी। लिखति यदि गृहीत्वा शारदा सर्वकालं tad api तव गुणानामीश पारं न याति॥

asita-giri-samaṁ syāt kajjalaṁ sindhu-pātre sura-taru-vara-śākhā lekhanī patram urvī | likhati yadi gṛhītvā śāradā sarva-kālaṁ tad api tava guṇānām īśa pāraṁ na yāti ||

मनोजवं मारुततुल्यवेगं जितेन्द्रियं बुद्धिमतां वरिष्ठम्। वातात्मजं वानरयूथमुख्यं श्रीरामदूतं शरणं प्रपद्ये॥

manojavaṁ māruta-tulya-vegaṁ jitendriyaṁ buddhimatāṁ variṣṭham | vātātmajaṁ vānara-yūtha-mukhyaṁ śrīrāma-dūtaṁ śaraṇaṁ prapadye ||

उद्धरेदात्मनात्मानं नात्मानमवसादयेत्। आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः॥

uddhared ātmanātmānaṁ nātmānam avasādayet | ātmaiva hy ātmano bandhur ātmaiva ripur ātmanaḥ ||

न जातु कामान्न भयान्न लोभाद्धर्मं त्यजेज्जीवितस्यापि हेतोः। नित्यो धर्मः सुखदुःखे त्वनित्ये जीवो नित्यो हेतुरस्य त्वनित्यः॥

na jātu kāmān na bhayān na lobhād dharmaṁ tyajej jīvitasyāpi hetoḥ | nityo dharmaḥ sukha-duḥkhe tv anitye jīvo nityo hetur asya tv anityaḥ ||

अहिंसा परमो धर्मस्तथाहिंसा परं दमः। अहिंसा परमं दानमहिंसा परमं तपः॥

ahiṁsā paramo dharmas tathāhiṁsā paraṁ damaḥ | ahiṁsā paramaṁ dānam ahiṁsā paramaṁ tapaḥ ||

शान्तं पद्मासनस्थं शशधरमुकुटं पञ्चवक्त्रं त्रिनेत्रं शूलं वज्रं च खड्गं परशुमभयदं दक्षिणाङ्गे वहन्तम्। नागं पाशं च घण्टां डमरुकसहितां चाङ्कुशं वामभागे सर्वालङ्कारयुक्तं प्रणमत सततं चन्द्रचूडं भवानीम्॥

śāntaṁ padmāsanasthaṁ śaśadhara-mukuṭaṁ pañca-vaktraṁ trinetraṁ śūlaṁ vajraṁ ca khaḍgaṁ paraśum-abhayadaṁ dakṣiṇāṅge vahantam | nāgaṁ pāśaṁ ca ghaṇṭāṁ ḍamaruka-sahitāṁ cāṅkuśaṁ vāma-bhāge sarvālaṅkāra-yuktaṁ praṇamata satataṁ candracūḍaṁ bhavānīm ||

उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानं नात्मानमवसादयेत्। आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः॥

uddhared ātmanā''tmānaṁ nātmānam avasādayet | ātmaiva hy-ātmano bandhur ātmaiva ripur ātmanaḥ ||

श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात्। स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः॥

śreyān sva-dharmo viguṇaḥ para-dharmāt sv-anuṣṭhitāt | sva-dharme nidhanaṁ śreyaḥ para-dharmo bhayāvahaḥ ||

योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय। सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते॥

yoga-sthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṁ tyaktvā dhanañjaya | siddhy-asiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṁ yoga ucyate ||

द्वौ इमौ ग्रसते भूमिः सर्पो बिलशयानिव। राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम्॥

dvāv imau grasate bhūmiḥ sarpo bila-śayān iva | rājānaṁ cāviroddhāraṁ brāhmaṇaṁ cāpravāsinam ||

योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय। सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते॥

yoga-sthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṁ tyaktvā dhanañjaya | siddhy-asiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṁ yoga ucyate ||

बुद्धिर्बलं यशो धैर्यं निर्भयत्वमरोगता। अजाड्यं वाक्पटुत्वं च हनुमत्स्मरणाद् भवेत्॥

buddhir balaṁ yaśo dhairyaṁ nirbhayatvam arogatā | ajāḍyaṁ vāk-paṭutvaṁ ca hanumat-smaraṇād bhavet ||

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत। अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम्॥ परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम्। धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे॥

yadā yadā hi dharmasya glānir bhavati bhārata | abhyutthānam adharmasya tadātmānaṁ sṛjāmy aham || paritrāṇāya sādhūnāṁ vināśāya ca duṣkṛtām | dharma-saṁsthāpanārthāya sambhavāmi yuge yuge ||

परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम्। धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे॥

paritrāṇāya sādhūnāṁ vināśāya ca duṣkṛtām | dharma-saṁsthāpanārthāya sambhavāmi yuge yuge ||

नमामीशमीशान निर्वाणरूपं विभुं व्यापकं ब्रह्मवेदस्वरूपम्। निजं निर्गुणं निर्विकल्पं निरीहं चिदाकाशमाकाशवासं भजेऽहम्॥

namāmīśam-īśāna nirvāṇa-rūpaṁ vibhuṁ vyāpakaṁ brahma-veda-svarūpam | nijaṁ nirguṇaṁ nirvikalpaṁ nirīhaṁ cid-ākāśam-ākāśa-vāsaṁ bhaje'ham ||

सूक्ष्म रूप धरि सियहिं दिखावा। बिकट रूप धरि लंक जरावा॥ भीम रूप धरि असुर संहारे। रामचंद्र के काज संवारे॥

sūkṣma rūpa dhari siyahiṁ dikhāvā | bikaṭa rūpa dhari laṅka jarāvā || bhīma rūpa dhari asura saṁhāre | rāmacandra ke kāja saṁvāre ||

कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन। मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि॥

karmaṇy-evādhikāras te mā phaleṣu kadācana | mā karma-phala-hetur bhūr mā te saṅgo 'stvakarmaṇi ||